1. Đặt vấn đề

Trong lịch sử Việt Nam, khát vọng độc lập luôn là nguồn sức mạnh tinh thần giúp dân tộc vượt qua chiến tranh, áp bức và những thử thách khắc nghiệt. Độc lập không chỉ là quyền tự quyết về chính trị mà còn là điều kiện để nhân dân được sống trong hòa bình, tự do và tự mình kiến tạo tương lai. Những con người dám đứng lên bảo vệ đất nước, giữ trọn khí tiết và đặt lợi ích dân tộc lên trên bản thân đã góp phần làm nên nền tảng tinh thần ấy.

Trong số những tấm gương tiêu biểu, Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực và Chủ tịch Tôn Đức Thắng thuộc hai giai đoạn lịch sử khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở lòng yêu nước, ý chí tự cường và tinh thần phụng sự. Nguyễn Trung Trực gắn với phong trào kháng Pháp ở Nam Bộ nửa sau thế kỷ XIX, nổi bật bởi hai chiến công trên sông Nhựt Tảo và tại đồn Rạch Giá, cùng câu nói bất hủ thể hiện niềm tin vào sức sống của dân tộc [1]. Chủ tịch Tôn Đức Thắng đi từ người công nhân, người chiến sĩ cách mạng đến người đứng đầu Nhà nước, dành trọn cuộc đời cho độc lập dân tộc, đoàn kết và xây dựng đất nước [2].

Ngày nay, nhiệm vụ của thế hệ trẻ không còn là chiến đấu trong hoàn cảnh như các thế hệ đi trước. Tuy nhiên, khát vọng độc lập vẫn được tiếp nối bằng yêu cầu bảo vệ chủ quyền, giữ gìn bản sắc, xây dựng năng lực tự chủ và đưa đất nước phát triển. Đại hội XIV của Đảng xác định nhiệm vụ khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, ý chí tự cường, phát huy sức mạnh nhân dân và hướng tới mục tiêu xây dựng đất nước hùng cường trong giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 [3]. Vì vậy, học tập lịch sử không thể chỉ dừng ở ghi nhớ chiến công hay bày tỏ lòng biết ơn. Điều quan trọng hơn là chuyển các giá trị lịch sử thành tiêu chuẩn rèn luyện và hành động của thanh niên hôm nay.

Bài viết tập trung trả lời ba câu hỏi: Từ tấm gương Nguyễn Trung Trực và Chủ tịch Tôn Đức Thắng có thể rút ra những giá trị nào đối với tuổi trẻ? Khát vọng độc lập được phát triển thành khát vọng hùng cường như thế nào? Thanh niên, sinh viên cần làm gì để biến lòng tự hào, lý tưởng và mong muốn cống hiến thành kết quả cụ thể trong học tập và đời sống?

2. Giá trị lịch sử và tư tưởng từ hai tấm gương tiêu biểu

2.1. Nguyễn Trung Trực - khí tiết bất khuất và niềm tin vào sức mạnh nhân dân

Nguyễn Trung Trực là một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào chống thực dân Pháp ở Nam Bộ cuối thế kỷ XIX. Chiến công đốt tàu L’Espérance trên vàm Nhựt Tảo ngày 10/12/1861 và trận đánh đồn Rạch Giá ngày 16/6/1868 thể hiện khả năng tổ chức, tinh thần chủ động và ý chí chiến đấu trong điều kiện lực lượng, vũ khí còn nhiều hạn chế [1]. Những chiến công ấy không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn khẳng định một chân lý: khi lòng yêu nước được quy tụ và nhân dân tin vào chính nghĩa, sức mạnh của một phong trào có thể vượt xa điều kiện vật chất ban đầu.

Trước lúc hy sinh, Nguyễn Trung Trực để lại câu nói: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam, thì mới hết người Nam đánh Tây” [1]. Hình ảnh “cỏ nước Nam” mang ý nghĩa sâu sắc. Cỏ có thể bị giẫm đạp nhưng vẫn tiếp tục mọc; tinh thần yêu nước cũng vậy, không thể bị xóa bỏ bằng bạo lực. Câu nói không chỉ thể hiện khí tiết cá nhân mà còn gửi gắm niềm tin vào nhân dân và sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Từ tấm gương Nguyễn Trung Trực, tuổi trẻ có thể rút ra ba bài học. Trước hết là bản lĩnh không lùi bước trước khó khăn. Bản lĩnh ngày nay không nhất thiết biểu hiện qua những hành động phi thường; nó bắt đầu từ khả năng bảo vệ điều đúng, không gian dối trong học tập và không từ bỏ mục tiêu khi gặp thất bại. Thứ hai là tinh thần hành động. Nguyễn Trung Trực không chỉ có lòng yêu nước trong nhận thức mà đã tổ chức lực lượng và biến ý chí thành kết quả. Thanh niên hôm nay cũng phải chuyển mong muốn cống hiến thành việc làm, sản phẩm và giải pháp. Thứ ba là niềm tin vào sức mạnh cộng đồng. Những vấn đề lớn của đất nước không thể được giải quyết bằng nỗ lực đơn lẻ; người trẻ cần biết hợp tác, đoàn kết và phát huy thế mạnh của nhau.

2.2. Chủ tịch Tôn Đức Thắng - lòng trung thành, Đoàn kết và sự phụng sự bền bỉ

Cuộc đời Chủ tịch Tôn Đức Thắng cho thấy một con đường cống hiến lâu dài, bắt đầu từ lao động, trưởng thành trong phong trào công nhân và gắn bó với cách mạng. Từ người thợ máy, người tổ chức Công hội bí mật đến người lãnh đạo Nhà nước, ông luôn thể hiện sự kiên định, gần gũi và đặt nhiệm vụ chung lên trên lợi ích cá nhân. Bảo tàng Tôn Đức Thắng giới thiệu sự kiện năm 1919, khi ông tham gia hành động kéo cờ đỏ phản chiến ở Biển Đen, như biểu hiện của tinh thần đoàn kết với những người lao động và lực lượng tiến bộ quốc tế [2].

Điều đáng quý ở Chủ tịch Tôn Đức Thắng không chỉ nằm ở những cương vị từng đảm nhiệm mà còn ở phong cách s��ng giản dị, khiêm tốn và bền bỉ. Trong hoàn cảnh bị giam cầm hay khi giữ trọng trách cao, ông vẫn giữ phẩm chất của người công nhân, tôn trọng tập thể và gần gũi với nhân dân. Tấm gương ấy cho thấy sự cống hiến không phải một khoảnh khắc nổi bật mà là quá trình kiên trì giữ vững nguyên tắc trong từng công việc.

Đối với thanh niên, bài học đầu tiên là tinh thần đoàn kết. Trong môi trường học tập và lao động hiện đại, nhiều nhiệm vụ đòi hỏi kiến thức liên ngành và phối hợp giữa nhiều người. Đoàn kết không có nghĩa là tránh tranh luận, mà là biết lắng nghe, tôn trọng sự khác biệt và hướng bất đồng vào mục tiêu chung. Bài học thứ hai là đạo đức và kỷ luật. Năng lực chuyên môn chỉ tạo ra giá trị bền vững khi đi cùng sự trung thực, trách nhiệm và ý thức phục vụ. Bài học thứ ba là thái độ khiêm nhường. Người trẻ cần tự tin nhưng không tự mãn, biết học từ người khác và sẵn sàng sửa sai.

2.3. Điểm gặp gỡ giữa khí tiết và phụng sự

Nguyễn Trung Trực và Chủ tịch Tôn Đức Thắng sống trong những bối cảnh khác nhau. Một người tiêu biểu cho cuộc kháng chiến chống xâm lược ở Nam Bộ; một người trải qua phong trào công nhân, đấu tranh cách mạng và quá trình xây dựng Nhà nước. Tuy nhiên, giữa hai tấm gương có sự thống nhất về giá trị: lòng yêu nước gắn với nhân dân, sự kiên định trước thử thách và tinh thần đặt lợi ích chung lên trên cá nhân.

Nguyễn Trung Trực gợi lên sức mạnh của khí tiết và hành động quyết liệt khi độc lập bị xâm phạm. Chủ tịch Tôn Đức Thắng cho thấy sức mạnh của sự bền bỉ, đoàn kết và rèn luyện suốt đời. Khí tiết giúp con người không khuất phục; phụng sự giúp con người kiên trì kiến tạo. Tuổi trẻ hôm nay cần cả hai: bản lĩnh để không bị cuốn theo thông tin sai lệch, lợi ích ngắn hạn; và tinh thần phụng sự để biến năng lực cá nhân thành giá trị cho xã hội.

3. Từ khát vọng độc lập đến khát vọng hùng cường

3.1. Hùng cường là sự phát triển của giá trị độc lập trong điều kiện mới

Khát vọng độc lập trả lời câu hỏi một dân tộc có quyền tự quyết vận mệnh hay không. Khát vọng hùng cường đặt ra yêu cầu cao hơn: dân tộc sử dụng quyền tự quyết ấy để phát triển như thế nào. Một đất nước hùng cường không chỉ có kinh tế tăng trưởng, mà còn phải có năng lực tự chủ, nền khoa học - công nghệ tiến bộ, hệ thống quản trị hiệu quả, văn hóa giàu bản sắc, quốc phòng vững mạnh và người dân có cuộc sống hạnh phúc.

Độc lập và hùng cường vì thế hỗ trợ lẫn nhau. Độc lập tạo điều kiện để đất nước lựa chọn con đường phát triển. Ngược lại, kinh tế có sức cạnh tranh, nguồn nhân lực chất lượng, khoa học - công nghệ và khối đại đoàn kết toàn dân sẽ củng cố nền độc lập bền vững. Trong bối cảnh hội nhập, tự chủ không có nghĩa là tách khỏi thế giới mà là chủ động hợp tác trên cơ sở có n��ng lực nội sinh và bảo vệ được lợi ích quốc gia.

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030 đặt mục tiêu phát triển nhanh, bền vững dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hướng tới năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao [4]. Những mục tiêu này cho thấy khát vọng hùng cường phải được thực hiện bằng năng suất, tri thức, thể chế và con người chứ không chỉ bằng lời kêu gọi.

3.2. Vị trí của tuổi trẻ trong hành trình phát triển

Thanh niên vừa là người thụ hưởng thành quả của độc lập vừa là lực lượng sẽ trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ phát triển trong những thập niên tới. Luật Thanh niên năm 2020 quy định trách nhiệm của thanh niên trong học tập, lao động, bảo vệ Tổ quốc, tham gia phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và xây dựng đời sống văn hóa [5]. Trách nhiệm ấy đòi hỏi người trẻ không đứng ngoài những vấn đề chung.

Tuổi trẻ có lợi thế về khả năng học nhanh, tiếp cận công nghệ và sẵn sàng thử nghiệm. Internet, học liệu mở và công cụ trí tuệ nhân tạo giúp sinh viên có thể tiếp cận tri thức rộng hơn lớp học. Các phong trào tình nguyện, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp và chuyển đổi số tạo ra nhiều cơ hội cống hiến. Nếu biết chuẩn bị ngoại ngữ, chuyên môn và kỹ năng hợp tác, thanh niên có thể kết nối nguồn lực trong nước với tri thức quốc tế.

Tuy nhiên, lợi thế chỉ trở thành kết quả khi đi cùng kỷ luật và định hướng. Người trẻ đang đối mặt với thông tin sai lệch, áp lực cạnh tranh, nguy cơ phụ thuộc công nghệ và xu hướng đánh giá thành công bằng sự chú ý ngắn hạn. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ học tập nhưng không thể thay thế tư duy, trách nhiệm và phán đoán đạo đức. Vì vậy, bản lĩnh trong thời đại số là khả năng kiểm chứng nguồn, suy nghĩ độc lập, sử dụng công nghệ minh bạch và chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình.

3.3. Nhìn nhận thực trạng thanh niên một cách xây dựng

Bên cạnh đó, vẫn có những hạn chế cần khắc phục như khả năng tự học chưa bền vững, kỹ năng chọn lọc thông tin còn yếu, tâm lý ngại khó hoặc tham gia phong trào theo hình thức. Tuy nhiên, không nên quy chụp những biểu hiện của một bộ phận thành đặc điểm chung của cả thế hệ. Cách tiếp cận phù hợp là nhận diện hạn chế bằng chứng cứ, tìm nguyên nhân từ cả cá nhân và môi trường, sau đó xây dựng cơ chế giúp người trẻ tiến bộ.

4. Trách nhiệm và giải pháp hành động của tuổi trẻ

Thứ nhất, học lịch sử để hình thành bản lĩnh và trách nhiệm

Học tập hai tấm gương lịch sử trước hết phải dựa trên nguồn tin đáng tin cậy, tránh kể lại sai câu nói, sự kiện hoặc biến lịch s��� thành khẩu hiệu. Sinh viên cần tập thói quen đọc tài liệu gốc, đối chiếu thông tin và đặt nhân vật trong đúng hoàn cảnh. Khi hiểu được lựa chọn, sự hy sinh và giới hạn của từng thời kỳ, người học mới có thể rút ra bài học phù hợp cho hiện tại.

Câu lạc bộ Lý luận trẻ có thể tổ chức mô hình “Mỗi tháng một câu chuyện lịch sử”. Mỗi nhóm lựa chọn một nhân vật hoặc sự kiện, xây dựng bài giới thiệu ngắn, infographic hay podcast, kèm danh mục nguồn đã kiểm chứng. Sản phẩm cần trả lời hai câu hỏi: giá trị cốt lõi của câu chuyện là gì và sinh viên có thể thực hiện hành động nào từ giá trị đó? Cách làm này vừa rèn kỹ năng nghiên cứu, vừa giúp nội dung lịch sử đến gần người trẻ.

Thứ hai, chuyển lòng yêu nước thành năng lực học tập và sáng tạo

Đối với sinh viên, học tập nghiêm túc là trách nhiệm trực tiếp nhất. Yêu nước trong thời đại mới phải thể hiện qua khả năng tạo ra tri thức, năng suất và giải pháp. Mỗi sinh viên nên xác định năng lực cần đạt trong từng học kỳ: ngoại ngữ, công nghệ, viết học thuật, phân tích dữ liệu, thuyết trình hoặc kỹ năng chuyên ngành.

Việc sử dụng AI cần theo nguyên tắc: dùng để hỗ trợ tìm hướng, không thay thế suy nghĩ; kiểm chứng kết quả bằng nguồn đáng tin cậy; bảo vệ thông tin cá nhân; và tự chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng. Một bài làm nhanh nhưng sao chép hoặc sai nguồn không thể được xem là đổi mới sáng tạo. Ngược lại, công nghệ được sử dụng đúng sẽ giúp người học mở rộng khả năng, dành thời gian cho phân tích và tạo sản phẩm có giá trị hơn.

Thứ ba, tu dưỡng đạo đức bằng những chuẩn mực hằng ngày

Từ tấm gương Chủ tịch Tôn Đức Thắng, người trẻ cần hiểu rằng đạo đức không chỉ được thể hiện trong những quyết định lớn. Trung thực khi làm bài, đúng giờ, giữ lời hứa, tôn trọng người khác, tiết kiệm tài sản chung và dám nhận trách nhiệm khi sai là những biểu hiện cụ thể của tu dưỡng.

Từ khí tiết Nguyễn Trung Trực, thanh niên cần rèn sự can đảm bảo vệ điều đúng, nhưng phải thể hiện bằng phương pháp có văn hóa và đúng pháp luật. Trên mạng xã hội, điều này có nghĩa là không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, không công kích cá nhân và sẵn sàng sửa nội dung khi phát hiện sai. Bản lĩnh không nằm ở lời nói gay gắt mà ở khả năng giữ nguyên tắc và chịu trách nhiệm.

Thứ tư, gắn hoạt động Đoàn - Hội với sản phẩm phục vụ cộng đồng

Hoạt động thanh niên cần chuyển từ chú trọng số lượng người tham gia sang kết quả tạo ra. Nhà trường và Đoàn - Hội có thể triển khai mô hình “Mỗi học kỳ một sản phẩm cống hiến”. Mỗi nhóm sinh viên chọn một vấn đề cụ thể, xây dựng kế hoạch, sản phẩm và tiêu chí đánh giá. Sản phẩm có thể là tài liệu phổ biến pháp luật, hướng dẫn kỹ năng số, báo cáo khảo sát, sáng kiến bảo vệ môi trường hoặc chương trình hỗ trợ học sinh.

Kết quả cần được đánh giá bằng số người được hỗ trợ, mức độ thay đổi, phản hồi của cộng đồng và khả năng duy trì. Những sản phẩm tốt nên được lưu trữ, công bố và chuyển giao thay vì kết thúc cùng một cuộc thi. Qua quá trình đó, sinh viên học cách làm việc nhóm, lắng nghe nhu cầu thật và hiểu rằng cống hiến phải tạo ra giá trị cho người khác.

Thứ năm, xây dựng kế hoạch tự rèn luyện có thể đánh giá

Những lời kêu gọi như “học tập tốt” hay “tích cực cống hiến” sẽ khó tạo thay đổi nếu không được cụ thể hóa. Mỗi sinh viên nên lập kế hoạch một năm với các mục tiêu: hoàn thành ít nhất một năng lực chuyên môn; đọc và ghi chép một số tài liệu nền tảng; tham gia một dự án cộng đồng; tạo một sản phẩm nghiên cứu hoặc truyền thông; và duy trì nguyên tắc sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm.

Cuối học kỳ, có thể tự đánh giá bằng ba câu hỏi: Tôi đã hình thành năng lực mới nào? Tôi đã tạo ra sản phẩm gì? Năng lực của tôi đã giúp ích cho ai? Ba câu hỏi này giúp đo khoảng cách giữa ý định và hành động. Với bản thân người viết là một tân sinh viên, trách nhiệm trước mắt là xây dựng phương pháp học chủ động, trung thực trong học tập, tích cực tham gia Câu lạc bộ Lý luận trẻ và hoàn thành ít nhất một sản phẩm có ích cho cộng đồng trong mỗi năm học.

5. Kết luận

Nguyễn Trung Trực và Chủ tịch Tôn Đức Thắng để lại hai biểu tượng bổ sung cho nhau: khí tiết bất khuất và sự phụng sự bền bỉ. Từ Nguyễn Trung Trực, tuổi trẻ học được bản lĩnh, tinh thần hành động và niềm tin vào sức mạnh nhân dân. Từ Chủ tịch Tôn Đức Thắng, người trẻ học được sự kiên định, khiêm nhường, đoàn kết và ý thức đặt lợi ích chung lên trên cá nhân.

Trong điều kiện mới, khát vọng độc lập được tiếp nối bằng mục tiêu xây dựng đất nước tự chủ, phồn vinh, hạnh phúc và có vị thế quốc tế. Thanh niên không chỉ tiếp nhận thành quả lịch sử mà phải trực tiếp tạo ra năng lực phát triển bằng học tập, lao động, khoa học - công nghệ, đạo đức và trách nhiệm công dân.

Lòng yêu nước không thể chỉ dừng ở cảm xúc trước các câu chuyện lịch sử. Nó phải được chuyển thành sự trung thực trong từng bài học, kỷ luật trong từng nhiệm vụ, bản lĩnh trước thông tin sai lệch và sản phẩm có ích cho cộng đồng. Khi mỗi người trẻ biết kết hợp khí tiết với phụng sự, khát vọng hùng cường sẽ trở thành tổng hòa của hàng triệu hành động nhỏ nhưng bền bỉ, góp phần xây dựng một Việt Nam phát triển, tự chủ và hạnh phúc.

Tài liệu tham khảo

1. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (2012), Nguyễn Trung Trực - một anh hùng dân t��c đặc biệt, https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3096/11830/nguyen-trung-truc-mot-anh-hung-dan-toc-djac-biet.html, truy cập ngày 28/8/2026.

2. Bảo tàng Tôn Đức Thắng (2024), Đổi mới trưng bày Bảo tàng Tôn Đức Thắng - một trong những giải pháp để thu hút công chúng, https://baotangtonducthang.vn/doi-moi-trung-bay-bao-tang-ton-duc-thang-mot-trong-nhung-giai-phap-de-thu-hut-cong-chung, truy cập ngày 28/8/2026.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), “Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030”, trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5. Quốc hội (2020), Luật Thanh niên năm 2020.