Mỗi khi tháng Bảy trở về, trong dòng chảy thiêng liêng của những ngày tri ân và tưởng nhớ, ngày 15/7 lại nhắc mỗi người dân Việt Nam nhớ về một lực lượng đã viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc - lực lượng Thanh niên xung phong. Đó là những chàng trai, cô gái tuổi đời còn rất trẻ nhưng đã không ngần ngại rời xa gia đình, gác lại những ước mơ riêng để đến với những nơi gian khổ, hiểm nguy nhất. Ở đâu chiến trường cần, ở đâu Tổ quốc gọi, ở đó có bước chân của Thanh niên xung phong. Họ mở đường, tải đạn, vận chuyển lương thực, cứu chữa thương binh, bảo đảm mạch máu giao thông và sẵn sàng hy sinh để góp phần làm nên thắng lợi của dân tộc. Bởi vậy, "Thanh niên xung phong" không chỉ là tên gọi của một lực lượng, mà đã trở thành biểu tượng cao đẹp của lòng yêu nước, của tinh thần xung kích, dấn thân và cống hiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

1. Từ Núi Hồng lịch sử - một lực lượng ra đời theo tiếng gọi của Tổ quốc

Ngày 15/7/1950, trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt, thực hiện chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam đã thành lập Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương đầu tiên tại Núi Hồng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Đội gồm 225 cán bộ, đội viên, do đồng chí Vương Bích Vượng làm Đội trưởng, với nhiệm vụ phục vụ Chiến dịch Biên giới năm 1950. Sự kiện lịch sử này đã mở đầu cho chặng đường xây dựng, chiến đấu, lao động và trưởng thành đầy vẻ vang của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam, đồng thời trở thành mốc son quan trọng trong lịch sử phong trào thanh niên cách mạng nước ta. 

Ngay từ những ngày đầu thành lập, trong điều kiện vô cùng thiếu thốn về vật chất, trang thiết bị và phương tiện, các đội viên Thanh niên xung phong đã đảm nhận những nhiệm vụ đặc biệt nặng nề như mở đường, sửa cầu, bảo đảm giao thông, vận chuyển lương thực, vũ khí, đưa đón thương binh và phục vụ các đơn vị chiến đấu. Họ làm việc giữa núi rừng hiểm trở, trong mưa lũ, đói rét và bom đạn của kẻ thù, nhưng vẫn luôn giữ vững tinh thần lạc quan, đoàn kết, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Chính trong thử thách khắc nghiệt ấy, phẩm chất cao đẹp của lực lượng Thanh niên xung phong từng bước được hun đúc và tỏa sáng: không ngại gian khổ, không sợ hy sinh, ở đâu Tổ quốc cần, ở đó có thanh niên xung phong.

Tháng 3/1951, trong lần đến thăm đơn vị Thanh niên xung phong tại Nà Tu (Bắc Kạn), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tặng lực lượng bốn câu thơ bất hủ:

"Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí ắt làm nên"

Lời dạy giản dị nhưng hàm chứa triết lý sâu sắc ấy đã trở thành phương châm hành động, nguồn cổ vũ tinh thần to lớn đối với nhiều thế hệ thanh niên Việt Nam trong suốt chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc cũng như xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua, những câu thơ ấy vẫn vẹn nguyên giá trị, tiếp tục truyền cảm hứng về ý chí, nghị lực và khát vọng cống hiến cho thế hệ trẻ hôm nay.

Từ Núi Hồng lịch sử, ngọn lửa Thanh niên xung phong đã được thắp lên, lan tỏa khắp mọi miền đất nước và trở thành biểu tượng sáng ngời của tuổi trẻ Việt Nam. Đó không chỉ là ngọn lửa của lòng yêu nước, mà còn là ngọn lửa của niềm tin, của tinh thần xung kích, của trách nhiệm đối với dân tộc. Chính từ nền tảng ấy, lực lượng Thanh niên xung phong đã tiếp tục viết nên những trang sử bất diệt trong các cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc, góp phần làm nên những chiến công vang dội trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

2. Những năm tháng tuổi xuân hóa thành đường ra trận

Nếu sự ra đời của Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương đầu tiên tại Núi Hồng là dấu mốc mở đầu cho một lực lượng cách mạng đặc biệt, thì những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đã tôi luyện nên một biểu tượng bất diệt của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam. Chính trong khói lửa chiến tranh, hàng vạn thanh niên đã gửi lại tuổi xuân trên những cung đường, bến phà, trọng điểm giao thông và chiến trường ác liệt để đổi lấy độc lập, tự do cho dân tộc. Những cống hiến ấy đã làm nên giá trị trường tồn của lực lượng Thanh niên xung phong trong lịch sử cách mạng Việt Nam. 

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, lực lượng Thanh niên xung phong có mặt trên nhiều chiến trường, góp phần quan trọng bảo đảm giao thông, phục vụ hậu cần và tham gia các chiến dịch lớn của quân đội ta, đặc biệt là Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử. Những con đường xuyên núi được mở trong đêm, những cây cầu được nối lại giữa bom đạn, những đoàn xe và đoàn dân công hỏa tuyến vượt dốc, băng rừng tiến về mặt trận đều in đậm dấu chân, mồ hôi và ý chí của những người thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi. Họ không trực tiếp cầm súng trên tuyến đầu, nhưng chính sự bền bỉ, quả cảm và tinh thần vượt mọi gian khó đã góp phần giữ vững mạch máu giao thông, bảo đảm nguồn tiếp tế liên tục cho tiền tuyến, góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, truyền thống ấy tiếp tục được phát huy mạnh mẽ. Hưởng ứng các phong trào "Ba sẵn sàng" ở miền Bắc và "Năm xung phong" ở miền Nam, hàng chục vạn thanh niên đã tình nguyện lên đường làm nhiệm vụ. Riêng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, khoảng 250.000 thanh niên xung phong ở cả hai miền đã tham gia mở đường chiến lược, bảo đảm giao thông, vận chuyển hàng hóa, rà phá bom mìn, cứu chữa thương binh và phục vụ chiến đấu. Trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, giữa mưa bom, bão đạn và sự đánh phá ác liệt của kẻ thù, biết bao đội viên Thanh niên xung phong đã sống và chiến đấu với tinh thần: "Sống bám cầu, bám đường; chết kiên cường, dũng cảm". Đó không chỉ là khẩu hiệu hành động mà còn là lời thề danh dự của một thế hệ thanh niên sẵn sàng hiến dâng tất cả vì độc lập, thống nhất đất nước. 

Lịch sử mãi mãi ghi nhớ những địa danh đã trở thành biểu tượng của tinh thần Thanh niên xung phong như Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn, Hang Tám Cô, Đường 20 Quyết Thắng và nhiều trọng điểm giao thông khác trên dải đất hình chữ S. Đó là những nơi mà mỗi tấc đất đều thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và máu của lớp lớp thanh niên đã không tiếc tuổi xuân vì Tổ quốc. Đặc biệt, tại Ngã ba Đồng Lộc, ngày 24/7/1968, mười nữ Thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552 đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông. Sự hy sinh của các chị đã trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, của lòng quả cảm và đức hy sinh cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam, để lại dấu ấn sâu đậm trong ký ức dân tộc và trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ hôm nay và mai sau.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những câu chuyện về Thanh niên xung phong vẫn luôn lay động lòng người. Có những người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ; có những người trở về mang trên mình thương tật, bệnh tật và ký ức không thể nào quên về những năm tháng bom đạn. Dẫu ở lại hay trở về, họ đều đã góp phần làm nên con đường đi tới hòa bình, độc lập và thống nhất đất nước. Những đóng góp ấy không thể chỉ đo đếm bằng số ki-lô-mét đường đã mở, số chuyến hàng đã vận chuyển hay số ngày công lao động, mà còn được ghi dấu bằng sự hy sinh thầm lặng của cả một thế hệ đã dành trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Nhìn lại chặng đường lịch sử ấy, mỗi chúng ta càng thấu hiểu rằng, những con đường bình yên hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, xương máu của lớp lớp Thanh niên xung phong năm xưa. Chính từ những hy sinh cao cả ấy, tinh thần yêu nước, ý chí quật cường và khát vọng cống hiến đã trở thành di sản tinh thần vô giá, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, tiếp tục soi đường cho tuổi trẻ Việt Nam trên hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.

3. Khi đất nước hòa bình, tinh thần xung phong vẫn tiếp tục tỏa sáng

Chiến tranh đã lùi xa, đất nước bước vào thời kỳ hòa bình, thống nhất và phát triển, nhưng tinh thần Thanh niên xung phong chưa bao giờ dừng lại. Nếu trong chiến tranh, "xung phong" là sẵn sàng đối mặt với bom đạn để bảo vệ từng tuyến đường, từng chuyến hàng và từng đoàn quân ra trận, thì trong thời bình, tinh thần ấy được tiếp nối bằng sự tiên phong trên mặt trận phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng quê hương và phụng sự cộng đồng.

Sau ngày đất nước thống nhất, nhiều đơn vị Thanh niên xung phong tiếp tục lên đường đến những vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các vùng kinh tế mới. Họ tham gia khai hoang, phục hóa, xây dựng cơ sở hạ tầng, mở đường giao thông, phát triển sản xuất, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự và góp phần ổn định đời sống nhân dân ở những địa bàn còn nhiều khó khăn. Những bước chân năm nào từng vượt qua bom đạn lại tiếp tục in dấu trên những công trường, nông trường và vùng đất mới, góp phần dựng xây đất nước sau chiến tranh.

Trong bối cảnh mới, hai chữ "xung phong" không còn chỉ mang ý nghĩa của sự quả cảm nơi chiến trường, mà còn là tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám nhận việc khó, việc mới và luôn đặt lợi ích của cộng đồng, của đất nước lên trên lợi ích cá nhân. Tinh thần ấy được thể hiện sinh động qua các phong trào thanh niên tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng, tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường, hỗ trợ chuyển đổi số, phòng, chống thiên tai, dịch bệnh và nhiều hoạt động an sinh xã hội khác. Mỗi công trình, mỗi phần việc thanh niên hôm nay đều là sự tiếp nối xứng đáng truyền thống vẻ vang mà các thế hệ Thanh niên xung phong đã gây dựng bằng mồ hôi, xương máu và tuổi xuân của mình.

Song hành với việc phát huy truyền thống, công tác tri ân cựu Thanh niên xung phong ngày càng được Đảng, Nhà nước và toàn xã hội quan tâm. Những hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; thăm hỏi, tặng quà; chăm sóc sức khỏe; sửa chữa nhà ở; giải quyết chế độ, chính sách; xét tặng Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang không chỉ thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", mà còn là sự khẳng định trách nhiệm của các thế hệ hôm nay đối với những người đã cống hiến trọn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Đó không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội mà còn là tình cảm và bổn phận của mỗi người dân Việt Nam đối với những người đã góp phần làm nên hòa bình hôm nay.

4. Ngày 15/7 - ngày của lòng biết ơn và lời nhắc nhở đối với thế hệ trẻ

Kỷ niệm Ngày truyền thống lực lượng Thanh niên xung phong không chỉ là dịp để ôn lại một chặng đường lịch sử vẻ vang, mà còn là thời khắc để mỗi người lắng lòng tưởng nhớ những con người đã gửi lại tuổi xuân trên những cung đường lửa. Có những người mãi mãi dừng lại ở tuổi đôi mươi, mang theo những ước mơ còn dang dở; cũng có những người trở về với mái tóc bạc màu thời gian, mang theo ký ức về đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường. Sự hy sinh ấy đã góp phần làm nên nền hòa bình, độc lập mà các thế hệ hôm nay đang được thụ hưởng. Vì vậy, mỗi nén hương được thắp lên, mỗi vòng hoa được đặt trước tượng đài hay mỗi chuyến thăm hỏi cựu Thanh niên xung phong đều không chỉ là nghĩa cử tri ân, mà còn là lời khẳng định rằng dân tộc Việt Nam sẽ không bao giờ quên những người đã cống hiến và hy sinh vì Tổ quốc.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, ngày 15/7 còn mang ý nghĩa như một lời nhắc nhở về trách nhiệm đối với đất nước. Tuổi trẻ Việt Nam không còn phải đối mặt với bom rơi, đạn nổ như cha anh năm xưa, nhưng vẫn đang đứng trước nhiều "mặt trận" mới của thời đại: đó là cuộc đấu tranh với sự trì trệ, thờ ơ, ích kỷ; là hành trình chinh phục tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; là ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia và tích cực đấu tranh phản bác những thông tin sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, tinh thần Thanh niên xung phong càng cần được phát huy bằng bản lĩnh chính trị vững vàng, khát vọng cống hiến và trách nhiệm công dân của mỗi đoàn viên, thanh niên.

Tinh thần Thanh niên xung phong cũng nhắc nhở rằng lòng yêu nước không chỉ được thể hiện bằng những lời nói lớn lao, mà bắt đầu từ những việc làm bình dị mỗi ngày. Đó có thể là sự nghiêm túc trong học tập, trung thực trong thi cử, một sáng kiến mang lại giá trị cho tập thể, một ngày tình nguyện vì cộng đồng hay sự kiên trì rèn luyện để mai này mang kiến thức, trí tuệ phục vụ Nhân dân. Có những việc làm rất nhỏ, không được ghi tên trong lịch sử, nhưng nếu được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước chân thành, chúng vẫn góp phần làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.

Thế hệ cha anh đã dùng tuổi xuân để mở đường cho độc lập và hòa bình; thế hệ trẻ hôm nay cần dùng tuổi xuân để mở đường cho tri thức, sáng tạo và sự phát triển bền vững của đất nước. Đó chính là cách thiết thực nhất để tiếp nối truyền thống Thanh niên xung phong, biến lòng biết ơn thành hành động, biến niềm tự hào thành trách nhiệm và góp phần giữ cho ngọn lửa cống hiến luôn cháy sáng trong trái tim các thế hệ Việt Nam.

5. Sáng mãi một biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam

Đã 76 năm trôi qua kể từ ngày Đội Thanh niên xung phong công tác Trung ương đầu tiên được thành lập tại Núi Hồng lịch sử. Hơn bảy thập kỷ là khoảng thời gian đủ để đất nước đổi thay mạnh mẽ, để những con đường năm xưa từng oằn mình dưới bom đạn nay rộn ràng nhịp sống mới, để những chiến trường khốc liệt trở thành những miền quê thanh bình, trù phú. Song, có những giá trị không bao giờ phai mờ theo năm tháng. Đó là tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường và khát vọng cống hiến của các thế hệ Thanh niên xung phong - những con người đã dùng chính tuổi thanh xuân của mình để viết nên những trang sử vàng của dân tộc.

Lịch sử vẫn còn lưu giữ hình ảnh những chàng trai, cô gái tuổi đời mười tám, đôi mươi lặng lẽ khoác ba lô lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc. Phía sau họ là mái nhà thân thương, là cha mẹ, người thân và những ước mơ còn dang dở; phía trước là núi rừng hiểm trở, là bom rơi, đạn nổ, là gian khổ, hy sinh luôn cận kề. Họ ra đi không phải để tìm kiếm vinh quang cho riêng mình, mà mang trong tim niềm tin son sắt rằng độc lập, tự do của dân tộc luôn lớn hơn mọi lợi ích cá nhân. Chính lý tưởng cao đẹp ấy đã tạo nên sức mạnh phi thường của lực lượng Thanh niên xung phong, để họ vượt lên mọi mất mát, gian khổ và hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ mà Tổ quốc giao phó.

Có những người đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường khi mái tóc còn xanh; có những người trở về với những vết thương mang theo suốt cuộc đời; cũng có những người mẹ, người cha lặng lẽ chờ đợi con trong vô vọng qua biết bao mùa mưa nắng. Những Thanh niên xung phong năm xưa không cần được gọi là anh hùng bằng những lời hoa mỹ. Họ chỉ lặng lẽ làm những công việc nguy hiểm nhất: mở đường, san lấp hố bom, vận chuyển lương thực, tải đạn, cứu thương, giữ vững mạch máu giao thông giữa mưa bom bão đạn. Những con đường bình yên mà chúng ta đi qua hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu của những con người đã lấy tuổi xuân để viết tiếp tương lai cho đất nước.

Bởi vậy, ngày 15/7 không chỉ là một ngày kỷ niệm trong lịch sử. Đó còn là ngày để mỗi người Việt Nam lặng lại giữa nhịp sống hôm nay, thành kính tưởng nhớ những người đã cống hiến và hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; là dịp để tri ân những cựu Thanh niên xung phong vẫn đang tiếp tục gìn giữ và truyền lại những giá trị tốt đẹp cho thế hệ mai sau. Đó cũng là lời nhắc nhở rằng nền hòa bình, độc lập và hạnh phúc mà dân tộc đang có hôm nay không phải tự nhiên mà đến, mà được đánh đổi bằng biết bao mất mát của những thế hệ đi trước.

Từ Núi Hồng lịch sử năm 1950 đến những công trình thanh niên, những đội hình tình nguyện, những phong trào xung kích của tuổi trẻ hôm nay là một mạch nguồn truyền thống chưa bao giờ đứt đoạn. Ngọn lửa Thanh niên xung phong vẫn đang được trao truyền qua nhiều thế hệ bằng tinh thần yêu nước, ý chí vượt khó, khát vọng cống hiến và trách nhiệm đối với cộng đồng. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen, tinh thần ấy càng cần được phát huy mạnh mẽ để tuổi trẻ Việt Nam tiếp tục tiên phong trong học tập, nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, bảo vệ chủ quyền quốc gia và xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Đối với đoàn viên, thanh niên Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại thành phố Đà Nẵng, việc học tập và noi gương các thế hệ Thanh niên xung phong không chỉ là sự tri ân đối với lịch sử, mà còn là động lực để không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ, trình độ chuyên môn và tinh thần phụng sự Nhân dân. Mỗi việc làm tốt, mỗi sáng kiến vì cộng đồng, mỗi hành động trách nhiệm hôm nay chính là cách thiết thực nhất để tiếp nối truyền thống vẻ vang của lực lượng Thanh niên xung phong, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, kiến tạo và phục vụ, đồng thời hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Khép lại chặng đường 76 năm đầy tự hào, ngọn lửa Thanh niên xung phong vẫn không ngừng tỏa sáng trong trái tim các thế hệ người Việt Nam. Đó là ngọn lửa của lòng yêu nước, của lý tưởng cách mạng, của tinh thần dấn thân và cống hiến vì lợi ích của dân tộc. Chừng nào thế hệ trẻ còn biết biến lòng biết ơn thành hành động, biến niềm tự hào thành trách nhiệm và biến những năm tháng đẹp nhất của tuổi xuân thành những giá trị có ích cho xã hội, thì ngọn lửa ấy sẽ còn mãi cháy sáng, soi đường cho dân tộc Việt Nam vững bước trên hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại mới.